| SEARCH | ORDER | NEW BOOKS | HOME | ABOUT US |

saneren-deporteren-speculerenVoorgeschiedenis winkelpand en omgeving

Een stukje geschiedenis:

In een vorige periode van hoogconjunctuur, in de jaren '60 van de vorige eeuw werden de kleinschalige herstelplannen voor de door de oorlog aangetaste Jodenbuurt, die in het eerste decennium na de oorlog (met name door ir. Scheffer van de dienst Stadsontwikkeling) werden geschetst, opzij geschoven. Dankzij de toenemende mechanisering kon een nieuw soort bouwbedrijven ontstaan, die veel grootschaliger en lucratiever plannen koesterde. Deze nieuwe generatie van beleggers/bouwondernemers slaagde erin zich toenemende invloed bij de overheid te verschaffen. En onder deze invloed heeft de Gemeente Amsterdam toen vele incidentele beslissingen genomen met desastreuze gevolgen: deportatie van oorspronkelijke bewoners naar 'slaapsteden', kaalslag voor tracees die nimmer zijn verwezenlijkt, stedebouwkundige monsters als het Maupoleum, dat alweer is afgebroken... In de eerste helft van de zeventiger jaren was het nog de bedoeling van de Gemeente, om een snelweg dwars door de Nieuwmarktbuurt aan te leggen. De weg was al gevorderd van het Amstelstation tot aan de St.-Anthoniessluis en de bebouwing langs deze allee was al deels aangepast.

Maar dan begint begin jaren '70 het verzet tegen de afzonderlijke plannen, zoals de aanleg van de metro, het bouwen van een nieuw stadhuis op het Waterlooplein, de verbrede IJ-tunnelroute, de reeds genoemde snelweg, zich te bundelen. Zoals ook in andere arbeiderswijken (Dapperbuurt, Bickerseiland...) waar men zich niet zomaar laat meesleuren of wegsaneren door de grote vaart der betere klassen, laten in de Nieuwmarktbuurt aktiegroepen, bewoners en krakers van lege, nog niet gesloopte woningen zich niet meer paaien door mooie bewoordingen en het schermen met zogenaamde werkgelegenheid. Zij gaan over tot directe actie. De roemruchte Nieuwmarktrellen vormden een hoogtepunt in deze jarenlange strijd. Hoewel er desondanks veel verloren is, zijn het de niet aflatende acties op allerlei gebied geweest, die ervoor gezorgd hebben dat er nog iets is overgebleven van de Nieuwmarktbuurt als buurt waar gewone mensen wonen en waar het 's avonds niet luguber uitgestorven is.

De ommekeer begon met de redding van het monumentale, zeventiende-eeuwse De Pintohuis dat midden op het tracee stond van de geplande snelweg door de buurt. Mede onder invloed van de aantredende recessie in de jaren zeventig kwam de Gemeente terug van haar ideeën van grootschalige 'city-vorming' naar kleinschalig 'bouwen voor de buurt'. Het monument met de schildpad op de Sint-Antoniessluis, dat is vervaardigd uit in het puin gevonden brokstukken, herinnert aan die ommekeer.

Alles behalve het Rembrandthuis kantoorblok

De Jodenbreestraat was ondertussen lelijk gehavend, in handen van bouwgiganten/speculanten en nog steeds voorbestemd voor kantoorbouw. Het Maupoleum is er in 1970 neergezet door het Philips Pensioenfonds en Maup Caransa. De Amrobank heeft er een nieuwe vestiging. Het blok rond het Rembrandthuis kwam in handen van het Engelse bedrijf Grand Vista (het Saskiahuis en een aangrenzend leeg terrein dat voormalig Joods bezit was en waarop een herbouwplicht voor woningen rustte). In 1975 staan naast Rembrandt- en Saskiahuis alleen nr 24 en nr 16 nog overeind. Met de verzekeraar Equity & Law als financierder wilde Grand Vista alles behalve het Rembrandthuis slopen om er een groot kantoorblok neer te zetten. Voordat tot sloop overgegaan kon worden had Grand Vista echter wel een gemeentelijke vergunning voor de onttrekking van de woningen in het blok nodig.

Kraak - illegale Sloop - het 'Titushuis'

Op 15 mei wordt Jodenbreestraat nr 24 gekraakt, dezelfde dag weer ontruimd en vervolgens door Grand Vista - illegaal - grondig leeggesloopt. Omwonenden en activisten maken er schandaal van en bestoken de gemeente met protesten. Op 15 augustus wordt het pand nr 24, het 'Titushuis' definitief gekraakt. Met de hulp van de buurt en sympathisanten wordt het weer bewoonbaar gemaakt en stelt men zich tegelijk teweer tegen een voortdurende dreiging van een door de Gemeente goedgekeurde 'woningonttrekking' ten behoeve van een nog goed te keuren kantoorbouwplan van Grand Vista. Pas eind 1978 komt daar verandering in, wanneer de Gemeente de bij Grand Vista in eigendom zijnde grond (1300 m2) naast het Saskiahuis aan de Jodenbreestraat koopt inclusief de daarop aanwezige panden, voor de prijs van 1 miljoen gulden. Het raadslid Frans van der Ven had daartoe een nota ingediend "Geef Rembrandt een betere buur" die door de raad aangenomen wordt. Het bestemmingsplan wordt gewijzigd: er komen woningen in de straat en de huizen die nog overeind staan, blijven behouden.

Boekwinkel Het Fort van Sjakoo geopend - Ontruiming verijdeld

Ondertussen werd in oktober 1977 tijdens een straatfeest op de begane grond van het Titushuis een boekwinkel geopend: 'Het Fort van Sjakoo'. "Het was al een oude wens om diskussies en ervaringen in de vorm van affiesjes, pamfletten, brochures en boeken beter te verspreiden, naast het zelf direkt deelnemen aan akties. In ons geval zijn dat vooral akties gericht tegen de steeds verdere aanpassingen van onze leefruimte, de stad, aan de winstmakerij en het machtsstreven van politieke en ambtelijke plannenmakers. Akties tegen de inperking van mogelijkheden om zelf de ruimte en het leven om ons heen te bepalen. Maar niet enkel buurt- en kraakakties hebben onze belangstelling. Van het begin af aan hebben we geprobeerd met onze boekwinkel duidelijk te maken dat er verbanden zijn tussen de buurtbeweging en bewegingen tegen mannen-, vrouwen- en kinderonderdrukking, milieuverpesting, fantasievernieling, wetenschapsterreur, voedselvergiftiging, prestatiedwang in sport en kultuur, denkluiheid, gevangenissen, ziekenfabrieken, zachte en harde politie, partijdiktatuur en ga zo maar door. We proberen ook de vaak kortstondige ervaringen met andere wijzen van menselijk samenwerken en leven, door middel van de verspreiding van talloze publikaties erover, bekend te maken." Zo definieerden de medewerkers van het Fort van Sjakoo hun winkel op het moment dat zij dreigden ontruimd te worden door de firma Grand Vista "omdat zij deze verhuurd heeft als bouwkeet aan het aannemersbedrijf Hillen & Roosen, in Amsterdam beter bekend als de firma Halen & Roven." Maar "wij gaan er niet uit. We zetten ons werk in de boekwinkel voort", schreven zij op 22 september 1978. En zij hebben woord gehouden.

Meedenken - Meebouwen - Legalisatie

Als dan in 1982 de eerste paal voor de sociale woningbouw rond het Rembrandthuis wordt geslagen, herbergt het Fort van Sjakoo de 'Wederopbouwgroep Jodenbreestraat', voor mensen die daar willen wonen, meedenken, meebouwen. In 1988 wordt het pand gelegaliseerd. Huurprijzen worden overeengekomen op basis van de aankoopprijs. Het gaat om een zogenaamde 'casco-huur' waarbij onderhoud en verbouwing door de bewoners en gebruikers in eigen beheer worden uitgevoerd. Helaas werden er voor bewoners en winkel aparte contracten gemaakt, in plaats van één contract voor het hele woon-werk-pand, wat het feitelijk was. Toen konden de gebruikers van de winkel noch de bewoners bevroeden dat dit zovele jaren later tegen ons zou worden gebruikt.