HET FORT VAN SJAKOO - INTERNATIONAL BOOKSHOP
| SEARCH | ORDER | NEW BOOKS | HOME | ABOUT US |

Bezwaarschrift

Tegen het Voorstel van het WBA de Huur voor de Winkelruimte van het Fort van Sjakoo met 900% te Verhogen

Aan het Woningbedrijf Amsterdam
Vestiging Binnenstad
t.a.v. de heer E. van Kaam
Uw brief B0102820/ROL van 21 augustus
bedrijfsruimte Jodenbreestraat 24

Geacht Bestuur,

Deze brief in tien paragrafen is opgesteld door het collectief het Fort van Sjakoo, dat sinds 24 jaar de boekwinkel aan de Jodenbreestraat nummer 24 drijft. Het door u wakker geschudde bestuur van de Stichting Het Fort van Sjakoo kent de inhoud van dit schrijven en onderschrijft al het hier gezegde. Het zal zich één dezer dagen in een apart schrijven tot u richten.

1. Record huurverhoging onaanvaardbaar

In antwoord op uw tweede brief met een voorstel tot een record huurverhoging van 900 %, waartegen wij niet anders dan bezwaar kunnen aantekenen, willen wij deze bezwaren hieronder uitgebreider toelichten.

2. Voorgeschiedenis winkelpand en omgeving

Aangezien het Fort van Sjakoo al bijna 24 jaar in het pand Jodenbreestraat 24, alias Titushuis is gevestigd, en de historische omstandigheden waarin één en ander tot stand gekomen is, van groot belang zijn om tot een gedegen afweging te komen bij het bepalen van een 'redelijke' huurprijs daarvoor, een stukje geschiedenis:

In een vorige periode van hoogconjunctuur, in de jaren '60 van de vorige eeuw werden de kleinschalige herstelplannen voor de door de oorlog aangetaste Jodenbuurt, die in het eerste decennium na de oorlog (met name door ir. Scheffer van de dienst Stadsontwikkeling) werden geschetst, opzij geschoven. Dankzij de toenemende mechanisering kon een nieuw soort bouwbedrijven ontstaan, die veel grootschaliger en lucratiever plannen koesterde. Deze nieuwe generatie van beleggers/bouwondernemers slaagde erin zich toenemende invloed bij de overheid te verschaffen. En onder deze invloed heeft de Gemeente Amsterdam toen vele incidentele beslissingen genomen met desastreuze gevolgen: deportatie van oorspronkelijke bewoners naar 'slaapsteden', kaalslag voor tracees die nimmer zijn verwezenlijkt, stedebouwkundige monsters als het Maupoleum, dat alweer is afgebroken... In de eerste helft van de zeventiger jaren was het nog de bedoeling van uw voormalig eigenaar, de Gemeente, om een snelweg dwars door de Nieuwmarktbuurt aan te leggen. De weg was al gevorderd van het Amstelstation tot aan de St.-Anthoniessluis en de bebouwing langs deze allee was al deels aangepast.

Maar dan begint begin jaren '70 het verzet tegen de afzonderlijke plannen, zoals de aanleg van de metro, het bouwen van een nieuw stadhuis op het Waterlooplein, de verbrede IJ-tunnelroute, de reeds genoemde snelweg, zich te bundelen. Zoals ook in andere arbeiderswijken (Dapperbuurt, Bickerseiland...) waar men zich niet zomaar laat meesleuren of wegsaneren door de grote vaart der betere klassen, laten in de Nieuwmarktbuurt aktiegroepen, bewoners en krakers van lege, nog niet gesloopte woningen zich niet meer paaien door mooie bewoordingen en het schermen met zogenaamde werkgelegenheid. Zij gaan over tot directe actie. De roemruchte Nieuwmarktrellen vormden een hoogtepunt in deze jarenlange strijd. Hoewel er desondanks veel verloren is, zijn het de niet aflatende acties op allerlei gebied geweest, die ervoor gezorgd hebben dat er nog iets is overgebleven van de Nieuwmarktbuurt als buurt waar gewone mensen wonen en waar het 's avonds niet luguber uitgestorven is.

De ommekeer begon met de redding van het monumentale, zeventiende-eeuwse De Pintohuis dat midden op het tracee stond van de geplande snelweg door de buurt. Mede onder invloed van de aantredende recessie in de jaren zeventig kwam de Gemeente terug van haar ideeën van grootschalige 'city-vorming' naar kleinschalig 'bouwen voor de buurt'. Het monument met de schildpad op de Sint-Antoniessluis, dat is vervaardigd uit in het puin gevonden brokstukken, herinnert aan die ommekeer.

3. Alles behalve het Rembrandthuis kantoorblok

De Jodenbreestraat was ondertussen lelijk gehavend, in handen van bouwgiganten/speculanten en nog steeds voorbestemd voor kantoorbouw. Het Maupoleum is er in 1970 neergezet door het Philips Pensioenfonds en Maup Caransa. De Amrobank heeft er een nieuwe vestiging. Het blok rond het Rembrandthuis kwam in handen van het Engelse bedrijf Grand Vista (het Saskiahuis en een aangrenzend leeg terrein dat voormalig Joods bezit was en waarop een herbouwplicht voor woningen rustte). In 1975 staan naast Rembrandt- en Saskiahuis alleen nr 24 en nr 16 nog overeind. Met de verzekeraar Equity & Law als financierder wilde Grand Vista alles behalve het Rembrandthuis slopen om er een groot kantoorblok neer te zetten. Voordat tot sloop overgegaan kon worden had Grand Vista echter wel een gemeentelijke vergunning voor de onttrekking van de woningen in het blok nodig.

4. Kraak - illegale Sloop - het 'Titushuis'

Op 15 mei wordt Jodenbreestraat nr 24 gekraakt, dezelfde dag weer ontruimd en vervolgens door Grand Vista - illegaal - grondig leeggesloopt. Omwonenden en activisten maken er schandaal van en bestoken de gemeente met protesten. Op 15 augustus wordt het pand nr 24, het 'Titushuis' definitief gekraakt. Met de hulp van de buurt en sympathisanten wordt het weer bewoonbaar gemaakt en stelt men zich tegelijk teweer tegen een voortdurende dreiging van een door de Gemeente goedgekeurde 'woningonttrekking' ten behoeve van een nog goed te keuren kantoorbouwplan van Grand Vista. Pas eind 1978 komt daar verandering in, wanneer de Gemeente de bij Grand Vista in eigendom zijnde grond (1300 m2) naast het Saskiahuis aan de Jodenbreestraat koopt inclusief de daarop aanwezige panden, voor de prijs van 1 miljoen gulden. Het raadslid Frans van der Ven had daartoe een nota ingediend "Geef Rembrandt een betere buur" die door de raad aangenomen wordt. Het bestemmingsplan wordt gewijzigd: er komen woningen in de straat en de huizen die nog overeind staan, blijven behouden.

5. Boekwinkel Het Fort van Sjakoo geopend - Ontruiming verijdeld

Ondertussen werd in oktober 1977 tijdens een straatfeest op de begane grond van het Titushuis een boekwinkel geopend: 'Het Fort van Sjakoo'. "Het was al een oude wens om diskussies en ervaringen in de vorm van affiesjes, pamfletten, brochures en boeken beter te verspreiden, naast het zelf direkt deelnemen aan akties. In ons geval zijn dat vooral akties gericht tegen de steeds verdere aanpassingen van onze leefruimte, de stad, aan de winstmakerij en het machtsstreven van politieke en ambtelijke plannenmakers. Akties tegen de inperking van mogelijkheden om zelf de ruimte en het leven om ons heen te bepalen. Maar niet enkel buurt- en kraakakties hebben onze belangstelling. Van het begin af aan hebben we geprobeerd met onze boekwinkel duidelijk te maken dat er verbanden zijn tussen de buurtbeweging en bewegingen tegen mannen-, vrouwen- en kinderonderdrukking, milieuverpesting, fantasievernieling, wetenschapsterreur, voedselvergiftiging, prestatiedwang in sport en kultuur, denkluiheid, gevangenissen, ziekenfabrieken, zachte en harde politie, partijdiktatuur en ga zo maar door. We proberen ook de vaak kortstondige ervaringen met andere wijzen van menselijk samenwerken en leven, door middel van de verspreiding van talloze publikaties erover, bekend te maken." Zo definieerden de medewerkers van het Fort van Sjakoo hun winkel op het moment dat zij dreigden ontruimd te worden door de firma Grand Vista "omdat zij deze verhuurd heeft als bouwkeet aan het aannemersbedrijf Hillen & Roosen, in Amsterdam beter bekend als de firma Halen & Roven." Maar "wij gaan er niet uit. We zetten ons werk in de boekwinkel voort", schreven zij op 22 september 1978. En zij hebben woord gehouden.

6. Meedenken - Meebouwen - Legalisatie

Als dan in 1982 de eerste paal voor de sociale woningbouw rond het Rembrandthuis wordt geslagen, herbergt het Fort van Sjakoo de 'Wederopbouwgroep Jodenbreestraat', voor mensen die daar willen wonen, meedenken, meebouwen. In 1988 wordt het pand gelegaliseerd. Huurprijzen worden overeengekomen op basis van de aankoopprijs. Het gaat om een zogenaamde 'casco-huur' waarbij onderhoud en verbouwing door de bewoners en gebruikers in eigen beheer worden uitgevoerd. Helaas werden er voor bewoners en winkel aparte contracten gemaakt, in plaats van één contract voor het hele woon-werk-pand, wat het feitelijk was. Toen konden de gebruikers van de winkel noch de bewoners bevroeden dat dit zovele jaren later tegen ons zou worden gebruikt. De huurovereenkomst met de winkel is na vijf jaar en na tien jaar stilzwijgend verlengd. In die periode van twaalf jaar zijn er substantiële verbeteringen aan de winkel aangebracht die door het boekwinkel-collectief steeds zelf gefinancierd zijn. Zo werd de oude pui verwijderd en een nieuwe pui in staal en glas opgetrokken, centrale verwarming aangelegd, daken van het achterstuk gerepareerd, enzovoorts.

7. Niet-commerciële activiteiten

Het Fort van Sjakoo heeft er op financieel gebied slechts naar gestreefd kostendekkend te draaien en daar zijn we, met een wisselend collectief van vrijwilligers tot nu toe in geslaagd, niet in de laatste plaats dankzij de huurovereenkomst van 1988. Want alleen door consequent niet-commercieel te draaien hebben we kunnen uitgroeien tot een uitzonderlijke en unieke winkel met een assortiment dat je verder nergens in de stad aantreft en met een internationale reputatie. Bovendien heeft het onderdak verleend aan verschillende sociaal-culturele verenigingen (zoals 'Europa tegen de Stroom/Europe against the Current', opgericht in 1987 ter stimulering van de uitwisseling van ideeën en informatie over de grenzen van de natie-staten heen; met bijzondere aandacht voor de bloeiende alternatieve cultuur in Oost-Europa, die in het Westen zeer onbekend was); solidariteitscomité's (zoals het 'Solidaritskomitee Mexico', dat van 1994 tot 1998, ten tijde van de Zapatistische opstand onder andere het solidair-kritische blad 'Zapata. Mexico Nieuwsbrief' uitgaf).

Op dit moment bevindt zich bij ons, behalve de boekwinkel, onder andere de stichting 'Window to Europe', opgericht in 1989 met als voornaamste doelstelling het bevorderen van het culturele bewustzijn en wederzijds begrip tussen bevolkingen die lange tijd gescheiden zijn geweest door het IJzeren Gordijn (en min of meer voortgekomen uit Europa tegen de Stroom).

En sinds begin 2000 zorgt de vestiging van de internetwerkplaats ASCII in onze kelder voor nieuwe impulsen. Er wordt geëxperimenteerd met vrij ontwikkelde software en er wordt technische ondersteuning gegeven aan ideële organisaties die niet zo goed thuis zijn in de virtuele wereld. Daarnaast wordt er in die kelder Internet radio gemaakt, worden er video's vertoond en experimentele jazz concerten gegeven.

8. Vrijheid van Meningsuiting onbetaalbaar?

Het Fort van Sjakoo dankt zijn bestaan aan een veelheid van sociale bewegingen en is daarmee onlosmakelijk verbonden. Jarenlang bloeiden wij in de luwte en waren wij slechts een distributiecentrum, een doorgeefluik voor die bewegingen. Maar nu de 'vrije markt' weer eens in een stroomversnelling is geraakt dwingt het om zich heen grijpende winstprincipe ons ertoe weer een "aktivistische" koers te gaan varen. Uit de pers vernamen we dat een woordvoerster van uw bedrijf het "absurd" zou hebben genoemd dat we "zo lang op zo'n toplocatie hebben gezeten tegen zo'n lage prijs". U en uw woordvoerster hebben er kennelijk niet bij stilgestaan dat het Fort van Sjakoo zijn bestaan juist heeft opgebouwd in de decennia dat de Jodenbreestraat helemaal geen "toplocatie" was, zoals we hierboven hebben aangetoond. Vanuit ons gezichtspunt is het eerder absurd te noemen dat we, nu de straat dankzij de huidige hoogconjunctuur betrekkelijk luxueus is opgeknapt, worden gelijkgeschakeld met bedrijven als een Albert Heyn of een Holland Experience. Bedrijven die de straat hebben 'verrijkt' op een manier die in onze ogen eerder een verarming betekent. De publikaties die we via onze winkel verspreiden, hoe tegenstrijdig en ongelijk die ook mogen wezen, getuigen van een andere kijk op de wereld. In andere tijden en andere streken wordt de vrijheid van meningsuiting beknot met de knoet. Hier dreigt zij 'onbetaalbaar' te worden.

U zou hiertegen kunnen aanvoeren dat wij toch op een andere, goedkopere locatie verder zouden kunnen gaan. Maar los van het feit dat, zoals u ook wel weet, de mogelijkheid om een goedkopere locatie te vinden in de binnenstad van Amsterdam eerder virtueel is - u bent niet de enige boeman - kent men ons in binnen- en buitenland al bijna vijfentwintig jaar op het zelfde adres. Bovendien hechten we zeer aan deze historische plek. We vinden dat we bij het Titushuis horen. Wij kunnen toch niet toelaten dat op deze plek waar iets bijzonders bestond, wat je nergens anders vindt, iets banaals en poenigs komt waar we al te veel van hebben in de stad. En zoals u al heeft kunnen merken vinden onze klanten en sympathisanten dat ook.

9. Betaalbare Woningen in een leefbare Stad

U zegt dat u de huurverhoging die u ons oplegt, nodig heeft om de huur van uw woningen betaalbaar te houden. "Maar wat heeft een mens aan betaalbare woningruimte als de stad waarin die zich bevindt, mede door uw toedoen, wordt veranderd in een eenvormige Hema- (en Blokker, V&D, enz.)worst? De leefbaarheid van een stad wordt voor een groot deel bepaald door de initiatieven van haar bewoners." Zo schrijft u één van onze sympathisanten. En behoort het niet tot één van de kerntaken van de woningcorporaties, naast het zorgen voor goede en betaalbare huurwoningen voor de laagste inkomensgroepen, bij te dragen aan de leefbaarheid? En heeft het WBA in dit verband met haar zitting in de 'klankbordgroep Broedplaatsen' niet een beleid onderschreven dat wil "zorgdragen voor het realiseren van kleinschalige infrastructuur voor (overwegend) niet commerciële, culturele ondernemers en het scheppen van voorwaarden voor een duurzame instandhouding van dergelijke infrastructuur in de stad"?

Maar goed, wij vinden betaalbare huurwoningen ook heel belangrijk. En in principe zouden we het billijk vinden als ieder daar naar draagkracht aan zou bijdragen. In die zin hadden wij wel met u in overleg willen treden over een nieuwe huurprijs, voor zover die nog binnen de mogelijkheden van ons budget valt. En in tegenstelling tot u, die geen enkele cijfermatig argument verschaft die uw eis zou kunnen onderbouwen, geven wij openheid van zaken.

De volgende cijfers (excl. Btw) zijn ontleend aan onze verlies- en winstrekening over het jaar 2000. Met een omzet van rond de ƒ107.500 per jaar (was tot voor kort structureel lager) houden we met een winstmarge van gemiddeld 28% per jaar een bedrag van ƒ30.000 bruto over. Na afschrijvingen en dergelijke is de werkelijke brutowinst rond de ƒ20.000. Daarvan moeten gas en elektra, verbouwingen, huur en andere onkosten betaald worden. Uit deze cijfers zal u wel duidelijk worden hoe weinig het bij ons om geld draait. En dat we van dat weinige niet veel meer kunnen missen.

10. Zonder naar oplossingen te zoeken

Waar wij in het bijzonder bezwaar tegen aantekenen is de voortvarendheid waarmee u te werk gaat. Zonder ons de tijd te gunnen een en ander te overwegen en naar oplossingen te zoeken of alternatieven voor te stellen.Uw 'ukaze' van 27 juli 2001, waarvoor u zich enkel op indirecte wijze heeft weten te excuseren, geeft ons 14 dagen om ja of nee te zeggen op een voorstel waarvan u bij voorbaat weet dat dit onmogelijk is. Nadat wij 13 jaar lang huurder bij uw bedrijf en de voorganger ervan geweest zijn, wordt ons eigenlijk te kennen gegeven dat wij nu plotseling de juiste exploitatie van uw onroerendgoed portefeuille in de weg staan. U bestaat het zelfs om in diezelfde brief meteen al met een proces te dreigen, hetgeen u blijkens uw later op 10 september j.l. uitgereikte deurwaardersexploot ook stellig meende. Dit lijkt ons een merkwaardige interpretatie van het bevorderen van de betrokkenheid van uw cliënten, hetgeen immers ook tot uw takenpakket hoort en waarop u zich in uw laatste jaarverslag beroemt.

Wat is dan de betekenis van wat u in dat laatste jaarverslag schrijft: "We moeten voortdurend keuzes maken tussen financiële belangen en maatschappelijke prioriteiten. Over die keuzes leggen we graag verantwoording af aan onze toezichthouders, aan onze partners, en vooral aan onze klanten want uiteindelijk doen wij dit allemaal voor hen." ?

Tot slot nog dit: Uit uw reactie blijkt een zekere geprikkeldheid over het feit dat wij de problemen waarmee u ons opzadelt met de door u voorgestelde huurverhoging , in de openbaarheid hebben gegooid. Maar hoe had u iets anders kunnen verwachten? Wij zijn dit immers aan onze relaties verplicht, aangezien deze problemen ook hen onherroepelijk treffen. En zijn instellingen als het Fort van Sjakoo en de ASCII niet bij uitstek instrumenten van de openbaarheid?

In afwachting van uw antwoord,

Het collectief Het Fort van Sjakoo & Stichting Fort van Sjakoo