Nederlanders houden van vrijheid. Al 15 jaar is een partij met ‘Vrijheid’ in de naam de grootste partij in het parlement. Maar vrijheid is in Nederland niet alleen heel belangrijk, het is ook heel rechts. Rechts is er in Nederland in geslaagd om vrijheid gelijk te stellen aan met 130 over de snelweg scheuren, ongegeneerd het vliegtuig pakken, een met vlees overladen barbecue organiseren en kunnen roepen wat je wilt tegen wie je wilt. Links speelt hierin consequent de rol van moraalridder, dominee, regelneuker of partypooper. Rechts staat voor ‘vrijheid van’ gezeur van bovenaf – voor kunnen doen wat je wil. Links staat voor de beknotting daarvan.
Ooit betekende links zijn een bevrijdingsstrijd voeren: heilige huisjes omver trappen, barrières slechten en mogelijk maken wat eerst voor onmogelijk werd gehouden. Het was de linkse vrijheidsvechter tegen de rechtse fatsoensrakker. Seksuele bevrijding, het bespotten van de autoriteiten het in vraag stellen van gevestigde normen – we waren het zat om ‘naar and’rer wil te leven’. En los van de vraag of we er ooit in geslaagd zijn om die strijd te winnen – het korte antwoord is: nee – komen we de uitdrukkelijke verwijzing naar vrijheid op links tegenwoordig bijna uitsluitend tegen als we collectief Free Palestine roepen.
Nee, als links het over vrijheid heeft, dan komen we vaak niet verder dan de zogenaamde ‘vrijheid tot’ iets: om te kunnen leven met een dak boven je hoofd, toegang tot goede zorg te krijgen, een degelijke opleiding te genieten en op een stabiel inkomen te kunnen rekenen. Allemaal belangrijk en al lang geen vanzelfsprekendheid meer. Maar is linkse vrijheid niet meer dan dat? Macht en kapitaal kunnen zichzelf niet reproduceren zonder telkens nieuwe barrières op te werpen. Dus met welke beperkingen moeten we nog afrekenen? En hoe voorkomen we dat we denken dat de strijd voor links al gewonnen is?